Czy przejście z klasy trzeciej do czwartej

jest dla dziecka trudnym progiem do pokonania?

W każdym momencie swego życia człowiek napotyka różne trudności. Pojawiają się one nie tylko
w życiu dorosłym – dotyczą każdego okresu rozwoju.

Dla większości są motorem napędzającym wspinanie się na wyższy poziom rozwoju.

Tutaj jednak pragnę skupić się na trudnościach wywołujących niepokój u rodziców, uczniów, nauczycieli.

W czym więc przejawiają się wspomniane trudności?

Według Ziemowita Włodarskiego o ich istnieniu świadczą nie tylko subiektywne przeżycia nauczycieli i wychowawców, ale również rozbieżności między osią­gnięciami uczniów i wychowawców, a zakładanymi celami pedagogicznymi.

Istnienie wskazanej rozbieżności jest podstawowym wskaźnikiem trudności. To, w czym ujawnia się owa rozbieżność i jak jest duża, decyduje o rodzaju i wielkości trudności.

O rozbieżności między osiągnięciami i celami mogą decydować zarówno niewystarczające – z uwagi na właściwości ucznia – postępy, jak i niedostosowane do jego możliwości wymagania. Długo utrzymujące się trudności przyczyniają się do powstawania lęku. Lęk powoduje u uczniów wycofywanie się, hamowanie własnej aktywności (w tym twórczej), poczucie krzywdy, czasem wybuchy ostrej, niekontrolowanej agresji. Czasem pojawiają się wagary, zaburzenia snu i pamięci, moczenie nocne, alergie, ostre bóle w różnych częściach ciała, uczucie chronicznego zmęczenia.

Statystyki wskazują na znaczną częstość występowania takich objawów na tle trudności w nauczaniu i wychowaniu. Momentem, który może sprzyjać nasilaniu się takich trudności jest próg – przejście dziecka z klasy trzeciej do czwartej.

Wielokrotnie spotkamy się z obawami rodziców i niektórych dzieci, dotyczącymi spokojnego pokonania owego progu.

Z obserwacji wynika, że częstotliwość ich występowania narosła w ostatnich latach, kiedy to polskie szkolnictwo wkroczyło w okres reformy.

Należałoby, więc zastanowić się nad przyczynami takiego stanu.

W pierwszej, więc kolejności należy porównać proces dydaktyczno – wychowawczy realizowany w kształceniu zintegrowanym i klasach starszych.

Jak wynika z powyższego zestawienia dziecko dziesięcioletnie prze­chodząc do klasy czwartej musi pokonać bardzo wiele przeszkód, zmienić wiele przyzwyczajeń. Najpierw poznanie nowego wychowawcy. Dzieci jeszcze przez kilka miesięcy będą biegały na przerwie do „starej” Pani, ale oto i ona nie będzie miała dla nich już tak wiele czasu. A i nowy wychowawca będzie musiał przywyknąć do no­wych wychowanków, poznać ich charaktery, ich rodzaj aktywności. Zajmie to za­pew­ne kilka lub kilkanaście tygodni. Czas w tym momencie nie jest sprzy­mie­rzeńcem. Dziecko przechodząc z klasy trzeciej już nie jest „oczkiem w głowie swojej Pani”, a jeszcze dobrze nie wie, czego może oczekiwać od nowych nauczycieli.

Biorąc, więc pod uwagę dość słaby jeszcze system nerwowy, nie w pełni wykształconą umiejętność samodzielnego pokonywania trudności należy stwierdzić, że dla wielu dzieci pokonanie progu między trzecią, a czwartą klasą jest istotnym problemem.

Jak więc złagodzić „ból przejścia” wielu uczniom i ich rodzicom?

Wskazane wydaje się stosowanie takich działań, które umożliwiłyby jak najbardziej płynne, łagodne, bezstresowe pokonanie owego progu.

W działaniach dydaktyczno – wychowawczych należy w miarę moż­liwości wybiegać w następne lata nauki. Przy okazji realizacji różnych treści prog­ramowych zaznaczamy, że rozszerzone będą w klasie czwartej, piątej czy szóstej. Należy proponować dzieciom, aby prace typu albumowego, np. „Moja rodzina”, „Moje miasto”, czy „Ptaki zimujące w Polsce” zachowywały jako pomoc, która ułatwi im odrobienie wielu zadań w klasach starszych.

Na spotkaniach z rodzicami staramy się wypracować wskazówki, które pozwolą spokojniej przeżyć ten trudny okres.

Podstawą do wysnuwania takich wskazówek są doświadczenia rodziców, którzy posiadają starsze dzieci, rozmowy z nauczycielami klas IV – VI, pedagogiem szkol­nym, a także lektura.

W naszej szkole, ten moment w życiu ucznia uważany jest za bardzo waż­ny. W związku z tym jest on częstym tematem dyskusji nauczycieli kształcenia zin­tegrowanego i klas IV – VI. Wspólnie staramy się dochodzić do sformułowań proponujących przezwyciężanie go.

 Nauczyciele klas IV będą:

v      brać pod uwagę system oceniania obowiązujący w kształceniu zinteg­ro­wa­nym i powoli wdrażać uczniów do nowej sytuacji,

v      wymagania jeszcze uważniej dostosowywać do indywidualnych możliwości ucznia uwzględniając wskazania PPP i wychowawcy kl. III,

v      w klasie IV po każdym sprawdzianie obok oceny podawać uczniom wska­zów­ki do dalszej pracy,

v      realizować hasło: „Wrzesień bez jedynek”,

v      wcześniej odwiedzać uczniów klas III w czasie ich zajęć, aby poznać dzieci i zaznajomić się ze sposobami pracy i oceniania w kształceniu zintegrowanym. 

 Z kolei nauczyciele kształcenia zintegrowanego będą:

v      w klasie III stosować punktację przy ocenie prac sprawdzających,

v      zwiedzać z dziećmi sale, w których będą się uczyć przyszli czwartoklasiści,

v      wraz z uczniami oglądać lekcje w klasach czwartych by oswajać uczniów z nowymi formami pracy. 

Wydaje się więc, że tak zintegrowana i przygotowana pomoc rodziców i szkoły pozwoli dziecku dość szybko zaadaptować się w nowych warunkach nauki. Przyczyni się również do tego, że kilkuletni zagubiony często uczeń nie podda się, lecz rozwinie w pełni swe możliwości.

Lista wskazówek dla Rodziców

Jak pomóc czwartoklasiście?

1. Przygotuj z dzieckiem plan lekcji z wyraźnie zaznaczonymi numerami sal.

2. We wrześniu poproś dziecko o sporządzenie listy uczących je nauczycieli (ze wskazaniem przedmiotu).

3. Zaznaczcie wyraźnie na liście imię i nazwisko wychowawcy. Odnotujcie jego czas na indywidualne kontakty z rodzicami.

4. Powiadom wychowawcę (w szczególnych sytuacjach nauczycieli uczących) o szczególnych zaleceniach wobec dziecka (np. ze względu na stan zdrowia).

5. Spokojnie przyjmuj ewentualne objawy złości twego dziecka pod adresem nauczyciela, szkoły. Gdy złość minie wspólnie przeanalizujcie sytuację.

6. Od początku roku zwracaj uwagę, aby dziecko zapisywało co ma zadane – pisemnie i ustnie. Odpytuj je wyrywkowo.

7. Nie podkreślaj znaczenia ocen. Zwracaj raczej uwagę dziecka na umiejętność zdobywania wiedzy, radzenia sobie w sytuacjach problemowych, wykorzystywania jej.

8. Ustal z dzieckiem, że odrabia lekcje tego dnia, kiedy są zadane.

9. Wprowadź zwyczaj chwalenia się przez dziecko tym, czego się nauczyło. Chwal je za postępy – nie oceny.

10. Pozwalaj na wspólne z kolegami odrabianie lekcji – współzawodnictwo to świetny sposób na poprawę.

11. Pozwól rozpoczynać odrabianie lekcji od tych przedmiotów, które lubi.

12. Zapewnij dziecku przy pracy umysłowej bezwzględny spokój – zwłaszcza nadpobudliwemu.

13. Pozwól dziecku oswoić się z nową sytuacją. Dopiero później zaproponuj mu zajęcia dodatkowe.

14. Pozwól, aby dziecko miało wpływ na wybór zajęć dodatkowych – przecież to ono będzie w nich uczestniczyło.

15. Zostaw dziecku także chwile wolnego czasu na swobodny wypoczynek, nieprzewidziane planem zajęcia, zdarzenia.